Obóz koncentracyjny w Groß-Rosen (Rogoźnicy) i podległe mu obozy we Wrocławiu
Szkic podobozu Breslau Lissa sporządzony na podstawie opisu Ignacego Olejnika w 1987 r. (Źródło: Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy)W sierpniu 1940 roku wybudowano niedaleko Świdnicy, około 60 kilometrów na południowy wschód od Wrocławia, obóz koncentracyjny Groß-Rosen (dziś Rogoźnica). Początkowo podlegał on obozowi koncentracyjnemu Sachsenhausen. W maju 1941 roku stał się niezależnym obozem. Groß-Rosen w następnych latach, uzyskało pozycję największego obozu w regionie, posiadając około 100 obozów podlegających, które znajdowały się często w bezpośrednim sąsiedztwie zakładów zbrojeniowych i lotniczych.
W roku 1942 wybudowano w Leśnicy (Breslau-Lissa) pierwszy noszący tę samą nazwę, obóz podlegający. Więźniowie pochodzili z Polski, Związku Radzieckiego, Ukrainy, Francji i Czech. Budowali koszary dla SS i linie kolejowe. Pod koniec roku 1944 w Breslau-Lissa było 700-1000 więźniów. Teren dawnego obozu koncentracyjnego jest dzisiaj terenem wojskowym.
Dalsze obozy powstawały w roku 1944.
Obóz „Breslau I” powstał na terenie zakładów FAMO (dzisiaj DOLMEL) przy ulicy Grundstraße (dzisiaj ul. Fabryczna). Więźniowie pracowali na potrzeby przemysłu zbrojeniowego, przy silnikach samolotowych. Teren zakładów FAMO podczas wojny został prawie doszczętnie zniszczony.
Obóz „Breslau II” znajdował się na terenie zakładów Linke-Hofmann (dzisiaj BOMBARDIER), również przy ulicy Grundstraße (dzisiaj ul. Fabryczna). Zakłady Linke-Hofmann zaliczano wówczas do największych i najbardziej dochodowych zakładów przemysłowych produkcji wojennej. Od 800 do 1200 więźniów pracowało przy produkcji wagonów i silników samolotowych jak i również przy bardzo ważnych dla przemysłu zbrojeniowego częściach do czołgów. Wielu z nich umierało na skutek zatrucia przy lakierowaniu wagonów farbą zawierającą składniki żrące. Dzisiaj, o dawnych robotnikach przymusowych, przypomina pomnik na terenie zakładu BOMBARDIER.
Obóz Breslau Hundsfeld/Wrocław Psie-Pole powstał na terenie zakładów Rheinmetall-Borsig (ul. Kiełczowska). Pracowały w nim głównie kobiety, po dwanaście godzin dziennie, przy produkcji części do samolotów. Również tutaj, o istnieniu obozu w tym miejscu, przypomina pomnik.
Gdy pod koniec roku 1944 front wschodni przesuwał się coraz bliżej w stronę Wrocławia, nastąpiła ewakuacja większości podlegających obozów. Więźniowie musieli przejść na pieszo do głównego obozu Groß-Rosen. Stamtąd byli przeniesieni w głąb Rzeszy – do obozu koncentracyjnego Buchenwald. Podczas marszów śmierci, którym towarzyszyły niskie temperatury, ginęło wielu więźniów, z tych którym udało się przeżyć warunki obozowe.
- Ludzie, którzy przeżyli obóz.
- Sąd i skazanie na obóz karny w Ratwitz. Pobyt w obozie. Odnalezienie miejsca, gdzie był obóz, po wojnie.
- Warunki mieszkaniowe w obozie.
- Życie dziecka w obozie.
- Życie w obozie. Stosunki między narodami.
- Głód i szaleństwo w obozie.
- W Arbeitsamtcie tuż po wyjściu z obozu. Nowa praca przymusowa w restauracji.
- Robotnik przymusowy w restauracji - kłótnia z szefem.
- Zabrany z dotychczasowego zakładu pracy. Obóz pracy przymusowej.
- Dokumenty potrzebne do przeżycia.
- Obóz pracy - praca. Psie Pole.
- Obóz pracy - pieniądze.
- Skutki zdrowotne pobicia przez policjanta i pobytu w obozie.
- Prześladowanie przez poobozowe koszmary.
- Opuszczenie obozu i wprowadzenie się do domu.
