Kościoły w okresie narodowego socjalizmu

Katedra Wrocławia udekorowana flagą ze swastyką: dokładna data wykonania fotografii nie znana. (Źródło: Fotografia za zbiorów prywatnych)Pragnie się wypędzić kościół z kościoła, a ze szczątków zostanie uczyniona państwowa świątynia z chrześcijańsko zabarwionym kultem państwowym.
(Wilfried Hilbig, świadek historii z Wrocławia)

Totalitarne prawo narodowych socjalistów rozciągnęło się również na oba duże wyznania chrześcijańskie. Systematycznie miał być im odbierany jakikolwiek wpływ na społeczeństwo, tak aby móc realizować hegemonię ducha narodowo-socjalistycznego. Cel ten był dalekosiężny, przecież 96 % Niemców należało wtedy do jednego z tych dwóch wyznań. Statystka wyznaniowa dla Wrocławia z 1933 roku: 59 % protestantów, 37 % katolików.

Na początku narodowi socjaliści mieli w kościele katolickim zdecydowanych przeciwników. Na podstawie decyzji z 1931 roku, podjętej na konferencji biskupów w Fuldzie, wprowadzono zakaz członkostwa katolików w NSDAP. Jako reakcję na taktyczną politykę Hitlera wobec kościoła, w 1933 roku biskupi wycofali swoją przestrogę.

Źródło: Schlesische Tageszeitung (Dziennik Śląski), wydanie z 11 maja 1933
20 lipca 1933 roku nastąpiło zawarcie Konkordatu pomiędzy Watykanem i Rzeszą Niemiecką. Gwarantowało to Kościołowi katolickiemu samodzielność i niezależność jego pracy. W przeciwieństwie do tego, Konkordat zabronił Kościołowi wypowiadania się na jakiekolwiek tematy polityczne, co oznaczało z kolei koniec zaangażowanego politycznie katolicyzmu.

Katedra Wrocławska, 2005 r. (Źródło: Zespół projektu)Kościół ewangelicki próbowano ujednolicić, w 1933 roku z pomocą reżimu został założony Kościół Rzeszy. Do tej pory luźno ze sobą powiązane krajowe kościoły protestanckie, zostały skupione pod jednolitym przewodnictwem, w celu ukierunkowania ich pod dyktando narodowosocjalistycznych światopoglądów. Dodatkowo, po kościelnych wyborach z lat 1932/33, Niemieccy Chrześcijanie bliscy nazistom opanowali większość ważnych urzędów kościelnych.

Przeciwko wpływowi Niemieckich Chrześcijan i w celu obrony przed państwowymi wpływami w kościele protestanckim, powstał w 1934 roku Kościół Wyznający (Bekennende Kirche), chcący w ten sposób przeciwdziałać zaplanowanemu ujednolicaniu kościoła ewangelickiego.

Reżim narodowosocjalistyczny próbował od początku powstrzymywać rosnącą opozycję w kościołach, poprzez zakaz wygłaszania kazań lub aresztowania. Te protesty z kręgów kościelnych ograniczały się jednak najczęściej do obrony spraw wewnątrzkościelnych. Tylko nieliczni, odważni chrześcijanie znajdowali w sobie siłę, aby opowiedzieć się przeciw ideologii nazistowskiej samej w sobie.